Cieszkowski Henryk, h. Dołęga (1808–1873), poeta i powieściopisarz, syn Kajetana († 1811), i Marianny z Rastawieckich; ur. w Bortnowie na Wołyniu 29 VI, kształcił się w Liceum krzemienieckim, a od r. 1820 w warszawskim, gdzie kolegował ze Stefanem Garczyńskim, Dominikiem Magnuszewskim, Konstantym Gaszyńskim i wraz z nimi utworzył kółko literackie, w którym młodzi poeci popisywali się własnymi utworami. Bliskie stosunki łączyły C-go również z Antonim Malczewskim i Stefanem Witwickim. Po ukończeniu Liceum C. przez rok praktykował w biurze komisarza obwodowego Kaspra Bromirskiego w Hrubieszowie, następnie przez kilka lat mieszkał na wsi. W sam dzień 29 XI 1830 przyjechał do Warszawy i otrzymał posadę w Banku Polskim, a równocześnie wstąpił do gwardii narodowej; podczas szturmu do stolicy znajdował się w baterii kapitana Nieszokocia. Po upadku powstania wrócił na Wołyń, zaś w r. 1849 ponownie, już na stałe, zjechał do Warszawy i poświęcił się pracy literackiej. Od 2 VII 1864 do II 1867 był dietariuszem w Bibl. Głównej. Prócz licznych poezji i opowieści, pomieszczanych w czasopismach, wydał osobno powieści: Świat i dusza (W. 1852), Postępowi (W. 1855), zbiór wierszy pt. Wianek cierniowy (W. 1852); przetłumaczył z francuskiego trzytomowe dzieło Feliksa Czackiego: »Studia historyczne nad rewolucją francuską« (W. 1862) oraz komedię Ponsarda »Giełda« (fragment druk. w »Bibl. Warsz.« 1865); napisał interesujące, wydane po śmierci C-go, pamiętniki pt. Notatki z mojego życia (P. 1873, wyjątki w »Gazecie Codz.« 1855, nr 167, 180–1 i w »Bibl. Warsz.« 1857). Zmarł w Warszawie 1 I 1873, pochowany na Powązkach.

Złota księga XX 14; Akta osobowe C-go w Arch. Ośw. w W.; »Bibl. Warsz.« 1873, I 375.

Henryk Mościcki